Nguồn: Fortune Magazine

Đô thị là một hình thái tổ chức đời sống rất phức tạp, các khía cạnh của chúng chưa bao giờ vận hành một cách riêng lẻ cả. Các hệ thống đều phụ thuộc lẫn nhau, các vấn đề có thể đến từ nhiều nguyên nhân, và những giải pháp tiềm năng cũng thế, rất đa diện.

Các phóng viên của Fortune đã trao đổi với rất nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực nhà ở, thiết kế đô thị, giao thông… Chúng tôi đã lắng nghe quan điểm của họ về những thách thức mà những siêu đô thị của chúng ta đang phải đối mặt và giải pháp cho từng vấn đề.

Những câu trả lời bao gồm cả nghiên cứu từ những mô hình quá khứ lẫn dự báo cho tương lai – và tìm kiếm trên phạm vi toàn cầu những giải pháp khả thi. Và quả thực, cho dù những thách thức có lớn đến đâu, vẫn có những cơ hội đâu đó trên thế giới, nơi mà các đô thị từng bước tiến lên dần dần xử lý được chúng. 

Vấn đề: Công nghệ lạc hậu

Khi lượng dữ liệu mà các trung tâm đô thị sản sinh, thu thập và dựa vào để vận hành càng ngày càng lớn, thì có lẽ đã đến lúc suy nghĩ lại về cách tiếp cận bằng phần mềm cho các thành phố. Đây là quan điểm của Ben Cerveny, chủ tịch quỹ Public Code. Hầu hết các thành phố đều hoặc là đang tự làm – với nguồn lực và chuyên môn hạn chế – hoặc là dựa vào một sản phẩm của bên thứ ba mà họ không biết hoặc không thể thay đổi hoặc cập nhật.

Giải pháp: Đó là chia sẻ các công cụ với nhau, ông lấy ví dụ chương trình Decidim của Barcelona, một nền tảng cho phép các công dân tham gia vào quá trình ra quyết định. Cerveny cũng bảo vệ quan điểm về quá trình phát triển phần mềm mở. Quá trình này không chỉ cho phép các thành phố tiếp cận các ý tưởng mới mẻ, ông nói, mà còn giúp các nhà hoạch định chính sách thấu hiểu chính bản thân phần mềm công cụ hơn. Xét cho cùng, như Cerveny kết luận “ phần mềm sẽ luôn luôn là công cụ để triển khai các chính sách trong tương lai”.

Vấn đề: Biến đổi khí hậu

Giải pháp: Bản thân ý tưởng cho rằng có một cách duy nhất để chống biến đổi khí hậu đã là một phần của vấn đề.  Trên thực tế thì các tác động đã rõ ràng, và các đô thị phải tự “ đưa ra những quyết định khó khăn trong việc lựa chọn : ở đâu, cái gì và ai sẽ được bảo vệ”, theo Jonathan Woetzel, trưởng nhóm Sáng kiến Đặc biệt Đô thị của hãng tư vấn McKinsey. Ông lấy ví dụ về kế hoạch làm giảm nhiệt độ quốc gia của Ấn Độ; bên cạnh việc nỗ lực làm giảm phát thải, chương trình cũng hướng đến tạo ra trào lưu “mái nhà mát” và những thay đổi trong xây dựng các tòa nhà được thiết kế để làm tăng khả năng chịu nhiệt của chúng. Các đô thị cũng cần phải có các chính sách khuyến khích các công dân của mình thay đổi hành vi để thích nghi với thực tế khí hậu, ông đề xuất chẳng hạn thay đổi thời gian nghỉ hè của học sinh. Và những đô thị lớn hơn phải chia sẻ kinh nghiệm – và cả nguồn lực tài chính – với những đô thị láng giềng nhỏ hơn, ông kết luận “ Chúng ta phải hợp tác để đương đầu với những thách thức này”

Vấn đề: Mạng lưới xe bus thiếu hiệu quả

Giải pháp: Xe bus, vốn rẻ hơn và vận hành đơn giản hơn so với tàu điện, mà một bộ phận quan trọng của hệ thông giao thông công cộng, tuy thế số lượng người sử dụng đang ngày càng giảm dần. Chẳng hạn ở Mỹ, lượng hành khách xe bus giảm 11% từ năm 2000 tới năm 2018. Để thay đổi tình trạng này, một nghiên cứu năm 2018 của Đại học McGill cho thấy các đô thị phải đảo ngược xu thế hiện nay trong việc thu hẹp các tuyến xe và dịch vụ đi kèm. Một cách tiếp cận có tầm nhìn hơn: xe bus điện, với độ ồn thấp hơn, thuận tiện hơn và quan trọng nhất là thân thiện với môi trường. Tại Thâm Quyến, Trung Quốc, đội xe bus hoàn toàn chạy điện với hơn 16.000 đầu xe đã làm giảm lượng phát thải CO2 mỗi năm tới 1,4 tỷ tấn so với trước kia, theo người phát ngôn của Viện nghiên cứu Chính sách giao thông và Phát triển Jemilah Magnusson.

Vấn đề: Thiếu hụt nhà ở giá rẻ

Giải pháp: Không có một thành phố nào ở Mỹ mà một nhân viên làm việc toàn thời gian với mức thu nhập tối thiểu có thể thuê được một căn hộ hai phòng ngủ, theo một thông tin từ Liên minh nhà ở cho người thu nhập thấp quốc gia Hoa Kỳ. Trong khi những công ty như Amazon hay Microsoft đã có những động thái để giải quyết vấn đề này, thì Giám đốc của Viện nhà ở giá rẻ David A. Smith cho rằng vẫn còn rất nhiều cơ hội cho những doanh nghiệp tham gia vào thị trường khổng lồ này. Ông chỉ ra Đạo luật Tái đầu tư Cộng đồng năm 1977, trong đó yêu cầu các nhà băng phải cung cấp tín dụng cho những người cho vay thu nhập thấp và vừa ở địa phương. Một đạo luật tương tự nhắm đến việc khuyến khích các chủ sử dụng lao động cung cấp tài chính cho việc phát triển bất động sản cũng có thể mang lại tác động cực lớn, ông nói “ miễn là nó được ban hành phù hợp với nghành này”.

Vấn đề: Đô thị cách ly

Giải pháp: Xã hội đang phải đương đầu với một “đại dịch cô đơn” và sự phát triển nhanh chóng của đô thị đóng một vai trò chính yếu, theo cựu Tổng y sỹ Hoa Kỳ Vivek Murthy. Ba phần tư của đất ở đô thị được giành cho nhà ở thấp tầng: nhà song lập, biệt thự. Và khi các đô thị xây chung cư, họ có xu thế tối đa hóa diện tích. Vấn đề là cả hai loại nhà này đều khiến cho các cư dân sống tách biệt, và thường thì họ không hề biết hàng xóm của mình là ai. Để giải quyết vấn đề này, các Kiến trúc sư đang tăng cường tận dụng những diện tích đất công nghiệp bỏ hoang như bãi xe, nhà kho để biến thành không gian công cộng. Một ví dụ: Thành phố Tulsa, Oklahoma, Hoa Kỳ đã biến một nhà kho tải hàng ô nhiễm trước kia thành một công viên và không gian cho các hoạt động cộng đồng, và nó thu hút tới 3000 người tham gia mỗi tuần.